CE Belgesi Nedir? TSE Belgesiyle Farkı ve İlişkisi

Üretici, CE işaretiyle ürününün Avrupa Birliğinin ürün kurallarında öngörülen şartları sağladığını gösterir. CE yalnızca kuralları Avrupa genelinde ortak hâle getirilmiş ürün gruplarında kullanılır. Oyuncak, elektrikli cihaz, makine ve yapı malzemesi için ayrı düzenlemeler vardır.

CE işaretini ürüne üretici koyar ve bununla ürünün sorumluluğunu üstlenir. Avrupa Birliğinde CE işareti için izin ya da sertifika veren merkezî bir kurum yoktur. Bazı ürün gruplarında üretici, işareti koymadan önce bağımsız bir kuruluşun değerlendirmesinden geçmek zorundadır; bazılarında ise bu gerekmez.

CE işaretli bir ürün, nerede üretildiğine bakılmaksızın Avrupa Birliği içinde serbestçe dolaşabilir ve satılabilir. Türkiye’de de uyumlaştırılmış standardı bulunan yapı malzemelerinde CE, beyan edilen performansa uygunluğu gösteren tek işarettir.

Yapı malzemelerinde CE, ürünün, üreticinin Performans Beyanında yazdığı değerlere uygun olduğunu gösterir. Performans Beyanı, üreticinin ürünün temel özelliklerini ve bunların değerlerini yazıp imzaladığı belgedir. Bu beyan düzenlenmeden yapı malzemesine CE işareti konamaz.

CE hakkındaki yanlış anlamaların çoğu, onun yapmadığı işlerin ona yüklenmesinden doğar:

• Kalite belgesi değildir: CE, ürünün beyan edilen performansa uygun olduğunu gösterir. Ürünün ne kadar dayanıklı olduğunu beyan edilen değerler gösterir; bir işte gereken düzeyi ise o işin projesi ve şartnamesi belirler.
• Bir kuruluşun “verdiği” belge değildir: İşareti üretici koyar. Bağımsız kuruluşun değerlendirmesi, yalnızca mevzuatın öngördüğü ürünlerde bu sürecin bir adımıdır.
• Her üründe zorunlu değildir: Yapı malzemelerinde CE, ürün uyumlaştırılmış bir standardın kapsamındaysa ya da ürün için Avrupa Teknik Değerlendirmesi hazırlanmışsa zorunludur.
• Menşe işareti değildir: Ürünün Avrupa’da üretildiğini göstermez. Türkiye’de üretilen ürüne de aynı kurallarla konur
• TSE belgesi değildir: Türk Standardları Enstitüsünün (TSE) verdiği belgeyle aynı şey değildir; biri diğerinin yerine geçmez.
• Ürünün her işe uygun olduğunu göstermez: Beyan edilen değer o işin gerektirdiği değeri karşılamıyorsa ürün CE işaretli olsa bile o işte kullanılamaz.

Yapı malzemelerinde CE’nin dayanağı uyumlaştırılmış standarttır. Standartlara uymak kural olarak isteğe bağlıdır. Uyumlaştırılmış standart ise Avrupa standardizasyon kuruluşlarından birinin Avrupa Komisyonunun talebi üzerine hazırladığı standarttır. Bu standartların numaraları ile eşvarlık (geçiş) dönemlerinin başlangıç ve bitiş tarihleri, Türkiye’de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının resmî internet sitesinde duyurulur. Bir yapı malzemesi uyumlaştırılmış bir standardın kapsamına giriyorsa, üretici Performans Beyanı düzenlemek ve ürüne CE işareti koymak zorundadır.

Beton boru için uyumlaştırılmış standart EN 1916, muayene bacası için EN 1917’dir. İkisi de Avrupa Birliğinin uyumlaştırılmış standartlar listesinde yer alır. Türkiye’de TSE tarafından TS 821 EN 1916 ve TS EN 1917 adıyla yayımlanmıştır.

Üretici şu adımları izler:

• 1) Ürünün uyumlaştırılmış standardını belirler.
• 2) Standarttaki yöntemlerle ürünün performansını belirler ve fabrika üretim kontrolünü (FÜK) kurar.
• 3) Ürünün denetim sistemi bağımsız bir kuruluş öngörüyorsa, onaylanmış kuruluşun değerlendirmesinden geçer.
• 4) Performans Beyanını yazar ve imzalar; dayanağı olan teknik dosyayı on yıl saklar.
• 5) CE işaretini ürüne, etiketine ya da ekli belgelere koyar.

Bir yapı malzemesinin beyan edilen performansının nasıl değerlendirileceği ve üretim boyunca nasıl korunacağı, denetim sistemlerinden biriyle belirlenir. Yönetmelik bunlara “performansın değişmezliğinin değerlendirilmesi ve doğrulanması” sistemleri der. Sistemler, işin ne kadarını üreticinin, ne kadarını onaylanmış kuruluşun yapacağına göre ayrılır. Onaylanmış kuruluşlar, bu iş için Bakanlıkça görevlendirilen bağımsız, üçüncü taraf kuruluşlardır.

Yapı Malzemeleri Yönetmeliğinin denetim sistemlerini sayan Ek-5’i 20 Şubat 2026’da değiştirildi. Güncel hâline göre altı sistem vardır:

• Sistem 1+: Ürünün performansını onaylanmış kuruluş değerlendirir. Kuruluş, fabrika üretim kontrolünü ve üretim tesisini önce denetler, sonra sürekli gözetir; ayrıca aldığı numuneleri kontrol eder. Üretici fabrika üretim kontrolünü yürütür ve ek deneyler yapar. Kuruluş “performans değişmezlik belgesi” verir.
• Sistem 1: Sistem 1+ ile aynıdır; tek farkı, kuruluşun ayrıca numune alıp kontrol etmemesidir.
• Sistem 2+: Ürünün performansını üretici değerlendirir. Onaylanmış kuruluş yalnızca fabrika üretim kontrolünü ve üretim tesisini önce denetler, sonra sürekli gözetir. Kuruluş “fabrika üretim kontrolü uygunluk belgesi” verir.
• Sistem 3: Fabrika üretim kontrolünü üretici yürütür. Ürünün performansını ise onaylanmış bir laboratuvar, üreticinin aldığı numune üzerinden belirler.
• Sistem 3+: Ürünün performansını üretici; girdi değerleri, varsayımlar ve modelleme için topladığı verilerle değerlendirir ve fabrika üretim kontrolünü yürütür. Onaylanmış kuruluş bu değerlendirmeyi, kullanılan varsayımları ve yazılımı geçerli kılar; üretim tesisini de ilk kez denetler. Bu sistem Yönetmeliğe 2026 değişikliğiyle girmiştir.
• Sistem 4: Ürünün performansını da, fabrika üretim kontrolünü de üretici yürütür. Yönetmeliğin ifadesiyle “onaylanmış kuruluşların müdahalesini gerektiren görev yoktur.”

Hangi ürünün hangi sistemde olduğunu Avrupa Komisyonunun kararları belirler; uyumlaştırılmış standart da bu sistemin uygulanması için gereken ayrıntıları içerir. Bir onaylanmış kuruluş görev aldıysa, kuruluşun kimlik numarası CE etiketinde yer alır.

Avrupa Komisyonunun kararlarına göre muayene bacalarında ve içme suyu dışındaki suları taşıyan borularda öngörülen sistem Sistem 4’tür. Yani beton boru ve muayene bacasında CE için fabrikaya gelen ya da sertifika veren bir kuruluş yoktur; CE etiketinde de onaylanmış kuruluş numarası yer almaz.

Bu, beyanın denetimsiz olduğu anlamına gelmez; denetim önceden değil, sonradan yapılır. Üretici, Performans Beyanını düzenleyerek ürünün beyan edilen performansa uygun olduğunun sorumluluğunu üstlenir. Piyasa gözetimi ve denetimi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından il müdürlükleri eliyle yürütülür. Bakanlık, gerekleri sağlamayan ürün için düzeltici tedbir alınmasını, ürünün piyasadan geri çekilmesini ya da toplatılmasını isteyebilir; ürünün piyasada bulundurulmasını yasaklayabilir veya sınırlayabilir. Ürünün yapıda kullanılmadan önce o işe uygun olup olmadığını ise yapı denetimi ve işi yaptıran kurumların görevlileri kontrol eder.

TS 821 EN 1916, Avrupa standardı EN 1916’nın TSE tarafından yayımlanan baskısıdır. Standart; donatısız, çelik lifli ve donatılı beton boruları ve bağlantı parçalarını kapsar. Dairesel kesitli borularda kapsamı DN 1750’ye kadardır; daha büyük borular bu standardın kapsamı dışında kalır.

EN 1916, borunun dayanımını mukavemet sınıflarıyla tanımlar. Mukavemet sınıfının nasıl hesaplandığını Mukavemet Sınıfı (https://www.birbesan.com.tr/tr/blog/mukavemet-sinifi) yazımızda anlattık. Ancak bir boru için en az hangi sınıfın ve en az hangi tepe yükünün gerektiğini standart belirlemez; donatının beton örtüsü de standartta yer almaz. Bu değerler için ürünün kullanılacağı yerin kurallarına bakılır. Yapı Malzemeleri Yönetmeliği de bu çerçevede kurulmuştur: Kullanım amacı için beyan edilen performans değerleri bu kullanım için istenen ulusal gerekleri karşıladığı ve mevzuata aykırı olmadığı sürece, CE işaretli bir ürünün piyasada bulunması ya da kullanılması engellenemez. Bu yüzden üretici borusunun sınıfını beyan eder; hangi işte hangi sınıfın gerektiğine o işin projesi ve şartnamesi karar verir.

EN 1916 kapsamındaki ürünlerde CE işareti Avrupa Birliğinde 23 Kasım 2004’ten beri zorunludur. 1 Temmuz 2013’te ise belge değişti: Avrupa Birliğinin 305/2011 sayılı tüzüğü dikkate alınarak hazırlanan Yapı Malzemeleri Yönetmeliği bu tarihten itibaren uygulanmaya başladı ve önceki düzenlemeye göre hazırlanan uygunluk beyanının yerini Performans Beyanı aldı.

Performans Beyanında hangi özelliklerin yer alacağını uyumlaştırılmış standart belirler. Yapı Malzemeleri Yönetmeliğine göre ürünün temel özellikleri uyumlaştırılmış teknik şartnamelerde belirtilir. Performans Beyanında; ürün tipi, uygulanan denetim sistemi, kullanılan standardın numarası ve yayım tarihi, ürünün kullanım amacı, standarttaki temel özelliklerin listesi ve bu özelliklerin seviye, sınıf ya da tanım olarak değeri yazılır. Üretici en az bir temel özelliğin performansını beyan etmek zorundadır; beyan etmediği özellikler için “NPD” (Performans Belirlenmemiştir) ifadesi kullanılır. Türkiye’de Performans Beyanı Türkçe düzenlenir.

Değerlendirmenin kriterleri ve yöntemleri de standardın içindedir. Yönetmeliğe göre eşvarlık dönemi sona erdikten sonra Performans Beyanı ve CE işareti için o standardın kullanılması zorunludur. Beton boruda bu standart TS 821 EN 1916’dır. Yani mukavemet sınıfının neye göre belirleneceğini ve hangi yöntemle ölçüleceğini TS 821 EN 1916 söyler.

Beyandaki her değer aynı türden değildir. Yönetmelik bu değerleri şöyle tanımlar:

• Sınıf: Yönetmelikteki tanımıyla performansın “azami ve asgari değerleri ile sınırlandırılmış seviyeler aralığı”. Beton borudaki mukavemet sınıfı bunun örneğidir.
• Seviye: Performansın sayıyla ifade edilen değeri.
• Eşik değer: “Bir yapı malzemesinin herhangi bir temel karakteristiğinin asgari veya azami performans değeri.” Bir özellik için eşik değer konmuşsa ürün o sınırı sağlamak zorundadır.

Bu tanımlar önemli bir noktayı gösterir: Sınıf beyan edilen bir özellikte de bir en düşük değer vardır, çünkü her sınıfın bir alt sınırı bulunur. Boru, beyan edilen sınıfın alt sınırını sağlamıyorsa beyanını da sağlamamış olur. Hangi özelliğin sınıfla, hangisinin eşik değerle ifade edileceğini ise uyumlaştırılmış standart belirler.

Karışıklığın önemli bir kısmı, TSE’nin iki ayrı rolünün birbirine karıştırılmasından doğar:

• Standardı yayımlayan kurum olarak TSE: TS 821 EN 1916’yı Türkiye’de TSE yayımlar. CE beyanı bu standarda dayanır.
• Belge veren kurum olarak TSE: TSE belgesi, ürünün Türk standardına uygunluğunu gösteren belgedir. Üreticinin başvurusuyla verilir ve TSE’nin gözetim incelemeleriyle sürdürülür.

Yani CE, TSE belgesine değil, TS 821 EN 1916 standardının kendisine bağlıdır. CE beyanı ile TSE belgesi aynı standarda dayanır, ancak biri diğerine bağlı değildir. Yapı Malzemeleri Yönetmeliğinde TSE belgesine CE yerine geçen bir rol verilmemiştir.

Üç noktaya dikkat etmek gerekir:

• Beyanı her zaman üretici verir: TSE denetçisi beyan vermez.
• TSE gözetimi CE değerlendirmesi değildir: Beton boru ve muayene bacası Sistem 4’te olduğu için CE’de bağımsız bir kuruluşun görevi yoktur. TSE’nin gözetimi, TSE belgesi için yapılır.
• Biri diğerinin yerine geçmez: TSE belgesi olan üretici de CE için Performans Beyanını düzenlemek ve CE işaretini koymak zorundadır. CE beyanı veren ama TSE belgesi olmayan üretici de beyanını aynı standarda göre vermiştir; ancak bu beyanı düzenli olarak inceleyen bağımsız bir kurum yoktur, denetim Bakanlığın piyasa gözetimiyle yapılır.

Bir beton boru ya da muayene bacası için sorulan sorular farklı belgelerle cevaplanır. BİR BE SAN’ın Kalite sayfasındaki belgeler bu ayrımı gösterir:

• “Bu ürün yasal olarak satılabilir mi?” Cevabı CE işareti ve Performans Beyanıdır. TS 821 EN 1916 kapsamındaki beton borularımız bu standarda, muayene bacalarımız TS EN 1917’ye göre CE işaretlidir.
• “Beyan edilen değerler neye göre yazıldı?” Cevabı TS 821 EN 1916 ve TS EN 1917 standartlarıdır.
• “Ürün TSE’nin belgelendirmesinde ve gözetiminde mi?” Cevabı TSE belgeleridir. Aynı iki standart için TSE belgelerimiz bulunur.
• “Üretim ve kalite süreçleri bir sisteme göre yönetiliyor mu?” Cevabı TS EN ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi belgesidir.

Kalite sayfamızda bunların yanında İLBANK vize belgesi gibi başka belgeler de yer alır. Bu belgelerin hiçbiri bir diğerinin yerini tutmaz. Belgelerimizin tamamına Kalite sayfamızdan ulaşabilirsiniz.